Pin 18650 để lâu không dùng bị chai? Cách bảo quản đúng

Pin 18650 để lâu không dùng bị chai? Cách bảo quản đúng là câu hỏi rất nhiều người dùng loa Bluetooth, đèn pin và thiết bị DIY đặt ra sau một thời gian cất thiết bị. Pin 18650 là loại pin sạc lithium-ion hình trụ, đường kính khoảng 18mm, dài khoảng 65mm, được dùng phổ biến trong loa, đèn pin, laptop và nhiều thiết bị tự chế. Câu trả lời ngắn gọn là: pin 18650 để lâu vẫn tự xả dần, nếu để cạn kiệt quá lâu hoặc cất ở mức pin đầy trong môi trường nóng, pin sẽ chai nhanh hơn và có thể hỏng hẳn.

Vì sao pin 18650 để lâu lại bị chai

Pin lithium-ion luôn có hiện tượng tự xả, tức pin tự mất dần điện tích dù không cắm vào thiết bị nào. Tốc độ tự xả phụ thuộc vào nhiệt độ, chất lượng pin và mạch bảo vệ đi kèm. Khi pin tự xả xuống quá thấp, điện áp cell giảm xuống dưới ngưỡng an toàn, các phản ứng hóa học bên trong làm pin mất dung lượng vĩnh viễn, khó sạc lại hoặc không sạc lại được.

Ngược lại, cất pin ở mức đầy 100% trong thời gian dài, nhất là ở nơi nóng, cũng làm pin lão hóa nhanh hơn. Điện áp cao kéo dài gây áp lực lên vật liệu bên trong pin, dung lượng giảm dần theo thời gian. Vì vậy, cả hai thái cực, để cạn và để đầy, đều không tốt cho bảo quản dài hạn.

Một yếu tố khác là mạch bảo vệ, thường gọi là BMS, viết tắt của Battery Management System, tức hệ thống quản lý pin. BMS tự nó cũng tiêu thụ một lượng điện rất nhỏ. Nếu pin gắn trong thiết bị có BMS và để lâu không sạc, BMS có thể làm pin cạn nhanh hơn pin rời cất riêng. Vì vậy, pin để lâu trong thiết bị cần được kiểm tra thường xuyên hơn pin rời.

Mức pin nên để khi cất giữ là bao nhiêu

Với bảo quản dài hạn, mức pin khuyến nghị chung cho pin lithium-ion là khoảng 40% đến 60%, tương ứng điện áp mỗi cell khoảng 3,6V đến 3,8V. Đây là vùng điện áp ít gây áp lực lên pin nhất, giúp pin giữ dung lượng tốt hơn trong nhiều tháng. Con số này là hướng dẫn chung, không phải quy tắc tuyệt đối cho mọi loại pin; nếu nhà sản xuất pin của bạn công bố mức khác, hãy ưu tiên hướng dẫn của nhà sản xuất đó.

Trước khi cất pin, hãy sạc hoặc xả pin về khoảng mức này, không cất pin khi vừa sạc đầy 100% và cũng không cất pin khi pin đã gần hết. Nếu bạn không có thiết bị đo điện áp, có thể ước lượng bằng cách sạc đầy rồi dùng thiết bị ở mức vừa phải một thời gian ngắn cho tới khi pin còn khoảng một nửa, rồi cất. Cách này không chính xác tuyệt đối, nhưng tốt hơn nhiều so với cất pin đầy hoặc pin cạn.

Chu kỳ sạc duy trì khi cất lâu

Pin cất lâu cần được kiểm tra định kỳ, không nên cất rồi bỏ quên nhiều năm. Lịch duy trì hợp lý là:

• Kiểm tra pin mỗi 2 đến 3 tháng một lần, xem pin có phồng, rỉ, nóng bất thường hay không.
• Nếu pin đã tụt xuống dưới khoảng 20%, sạc lại lên khoảng 40% đến 60% rồi cất tiếp.
• Không sạc pin lên 100% chỉ để cất, vì sạc đầy rồi cất lâu làm pin lão hóa nhanh hơn.
• Khi lấy pin ra dùng lại sau thời gian dài, sạc đầy rồi dùng bình thường, nhưng theo dõi xem pin có nóng, tụt nhanh bất thường hay không trong vài lần sạc đầu tiên.

Nếu pin đã để quá lâu và không còn nhận sạc, đừng cố sạc bằng dòng lớn, sạc nhanh hay kích pin bằng mẹo không rõ nguồn gốc. Pin lithium-ion đã kiệt sâu có thể không an toàn khi cố sạc lại, cần xử lý theo phần dấu hiệu hỏng bên dưới.

Điều kiện cất giữ tốt nhất

• Nhiệt độ: cất ở nơi mát, khô, tránh nắng trực tiếp, tránh gần bếp, lò sưởi, cốp xe nắng nóng. Nhiệt độ cao là nguyên nhân hàng đầu làm pin chai nhanh khi cất.
• Độ ẩm: nơi khô ráo, tránh ẩm ướt, tránh sàn nhà dễ đọng nước, vì ẩm làm rỉ cực pin và hỏng vỏ bọc pin.
• Chống chập: cất pin trong hộp nhựa chuyên dụng, không để pin trần chung với chìa khóa, đồng xu, vật kim loại, vì cực pin chạm kim loại có thể gây chập, nóng và cháy.
• Tránh va đập: không đè vật nặng lên pin, không làm rơi pin, vì va đập mạnh có thể làm hỏng cấu trúc bên trong pin.
• Tránh xa tầm tay trẻ em: pin 18650 trông giống pin thường nhưng có năng lượng lớn hơn nhiều, cần cất ở nơi trẻ em không lấy được.

Một lưu ý quan trọng là không cất pin trong tủ lạnh hay tủ đông để mong pin bền hơn. Nhiệt độ quá thấp và hơi ẩm khi lấy pin ra có thể gây ngưng tụ nước, làm hỏng pin và thiết bị. Nơi mát trong nhà là đủ.

Dấu hiệu pin hỏng cần loại bỏ an toàn

Ngừng sử dụng ngay và không cố sạc nếu pin có bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:

• Pin phồng, biến dạng, vỏ bọc rách, lộ cực kim loại.
• Pin rò rỉ chất lỏng, có mùi lạ, nóng bất thường khi không dùng.
• Pin sạc rất nhanh đầy nhưng dùng rất nhanh hết, hoặc tụt pin đột ngột từ mức cao xuống thấp.
• Pin không nhận sạc sau thời gian dài cất giữ, hoặc sạc mãi không đầy.

Với pin hỏng, hãy bọc kín hai đầu cực bằng băng keo cách điện, cho vào túi hoặc hộp riêng, và mang tới điểm thu gom pin, rác thải điện tử tại địa phương để xử lý. Tuyệt đối không vứt pin vào lửa, vào nước, không đập, không chọc thủng pin, không vứt chung với rác sinh hoạt thông thường nếu địa phương có điểm thu gom pin riêng. Không tự tháo vỏ pin để sửa, vì pin lithium-ion có thể cháy nổ khi bị chọc thủng hoặc chập.

Những sai lầm thường gặp khi bảo quản pin 18650

• Cất pin đầy 100% rồi bỏ quên cả năm: pin lão hóa nhanh, dung lượng giảm mạnh.
• Để pin cạn kiệt trong thiết bị: BMS tiếp tục tiêu thụ điện, pin kiệt sâu và khó phục hồi.
• Cất pin trần chung với đồ kim loại: nguy cơ chập, nóng, cháy rất cao.
• Để pin ở nơi nóng: cốp xe nắng, gần cửa sổ nắng gắt, trên nóc tủ nóng.
• Cố sạc pin phồng, pin rò: cực kỳ nguy hiểm, không được làm dù pin còn dùng được một lúc.

Câu hỏi thường gặp

Pin 18650 để lâu không dùng có bị chai không?

Có. Pin tự xả dần và lão hóa theo thời gian, kể cả khi không dùng. Cất ở mức pin khoảng 40% đến 60%, nơi mát, khô và kiểm tra mỗi 2 đến 3 tháng sẽ làm chậm quá trình chai pin.

Nên cất pin 18650 ở mức bao nhiêu phần trăm?

Khoảng 40% đến 60% là mức tham khảo chung cho bảo quản dài hạn. Không nên cất pin đầy 100% hay pin gần hết trong thời gian dài.

Bao lâu nên kiểm tra pin cất giữ một lần?

Mỗi 2 đến 3 tháng kiểm tra một lần, sạc duy trì lên khoảng 40% đến 60% nếu pin đã tụt thấp, và kiểm tra dấu hiệu phồng, rỉ, nóng bất thường.

Pin 18650 phồng có dùng tiếp được không?

Không. Pin phồng là pin đã hỏng, cần ngừng sử dụng, bọc kín cực và mang tới điểm thu gom pin để xử lý an toàn, không sạc, không vứt vào lửa hay nước.

Gợi ý sản phẩm: Nếu bạn dùng loa hoặc thiết bị Bluetooth có pin sạc và muốn tham khảo một thiết bị có thời lượng pin dài để đối chiếu thói quen sạc, bảo quản pin, có thể xem bộ thu Bluetooth 5.1, pin dùng 12 tiếng liên tục, có cổng cắm mic hát karaoke trên cimo.vn. Sản phẩm này chỉ là ví dụ về thiết bị dùng pin sạc, không phải pin 18650 rời, vì vậy hãy đọc kỹ thông số pin của từng thiết bị trước khi áp dụng cách bảo quản. Các bài viết khác về nguồn và pin xem tại blog cimo.vn.